SYSTEM EDUKACJI W POLSCE

 

 

Reforma systemu edukacji, rozpoczęta 1 września 1999r. na mocy ustawy z dnia 25 lipca 1999r. o zmianie systemu oświaty, wprowadziła trójstopniowy ustrój szkolny, na który składają się: sześcioletnia szkoła podstawowa, trzyletnie gimnazjum oraz trzyletnie liceum profilowane, obok którego przewidziano czteroletnie technikum oraz dwuletnią szkołę zawodową.
>> schemat polskiego systemu edukacji.
Reforma systemu edukacji wprowadziła dziewięcioletni cykl obowiązkowej, powszechnej edukacji ogólnej, który ma być odbywany w szkołach dwóch szczebli:

  • sześcioletnia szkoła podstawowa (wiek 7-13 lat) – nastawiona na nauczanie prowadzone w zintegrowanych blokach,
  • trzyletnie gimnazjum (wiek 13-16 lat) – prowadzące kształcenie przedmiotowe na poziomie podstawowym.

Szkoły ponad gimnazjalne to:

Szkoły wyższe:




SYSTEM PORADNICTWA ZAWODOWEGO W POLSCE

 Poradnictwo zawodowe w Polsce opiera się na doktrynie, że wybór zawodu, szkoły, pracy składa się z wielu cząstkowych decyzji edukacyjnych i zawodowych, które prowadzą do pełnienia określonej roli zawodowej. Proces wyboru zawodu składa się z co najmniej kilku decyzji:

  • wybór kierunku kształcenia i typu szkoły,
  • podjęcia kształcenia w zawodzie,
  • podjęcia pracy - wejścia na rynek pracy,
  • stabilizacji w zawodzie lub zmiany zawodu i ponownym zdobywaniu kwalifikacji,
  • wyjścia z zawodu - przejścia na emeryturę.

Na podejmowane decyzje mają wpływ:

  • czynniki wewnętrzne składające się na indywidualną charakterystykę człowieka,
  • czynniki zewnętrzne: społeczne, kulturowe i gospodarcze.

Zadaniem doradcy zawodowego jest towarzyszenie klientowi w kluczowych momentach procesu wyboru zawodu, pomoc w uzyskaniu wiedzy o nim samym, o otoczeniu i uwarunkowaniach, które w każdym momencie życia mają istotne znaczenie dla decyzji zawodowych.
Za poradnictwo zawodowe w Polsce odpowiadają dwaj ministrowie: Minister Edukacji Narodowej i Sportu oraz Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej.
Pierwszy odpowiada za całość zadań z zakresu orientacji i poradnictwa zawodowego w stosunku do dzieci i młodzieży. Zadania realizuje przy pomocy poradni psychologiczno-pedagogicznych i szkół. Drugi odpowiada za poradnictwo zawodowe dla osób dorosłych i wykorzystuje w tym celu jednostki publicznej służby zatrudnienia.
W Polsce nie funkcjonują prywatne firmy wyspecjalizowane w świadczeniu odpłatnych usług z zakresu poradnictwa zawodowego. Działają natomiast firmy komercyjne realizujące usługi z zakresu doradztwa personalnego, świadczące usługi związane z doborem wysoko kwalifikowanych kadr dla potrzeb pracodawców.


PORADNICTWO ZAWODOWE W RESORCIE EDUKACJI

 Zadania poradnictwa zawodowego w resorcie edukacji regulują  następujące akty prawne:

  • ustawa o systemie edukacji z 7 września 1991r. z późniejszymi zmianami (ustawa o zmianie ustawy o systemie oświaty z 25 lipca 1998r.),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie organizacji i zasad działania poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz innych publicznych poradni specjalistycznych z 15 stycznia 2001r.,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U.03.11.poz.114).

Działalność doradców w poradniach psychologiczno-pedagogicznych
W resorcie edukacji narodowej zadania związane z poradnictwem zawodowym wypełniają poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Obecnie funkcjonuje 598 poradni, z czego 26 to poradnie specjalistyczne, które nastawione są na świadczenie młodzieży pomocy w wyborze zawodu. Wykorzystywane przez nie różnorodne metody diagnostyczne służą do badania predyspozycji psychofizycznych uczniów. Pozostałe poradnie realizują zadania związane z udzielaniem młodzieży pomocy w wyborze zawodu jako jedną z wielu innych form aktywności.
Jednym z czynników zapewniających wysoki poziom usług świadczonych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne jest kadra. Doradcy zawodowi, w liczbie ponad 900 osób, stanowią około 1/5 ogółu pracowników merytorycznych zatrudnionych w poradniach. Zdecydowana większość doradców zawodowych to osoby z wykształceniem psychologicznym (ponad 50%), pozostali to osoby z wykształceniem pedagogicznym (ponad 40%) lub socjologicznym. Prawie 1 czwarta doradców zatrudnionych w poradniach ukończyła studia podyplomowe lub uzyskała stopnie specjalizacji zawodowej w zakresie poradnictwa zawodowego.
Zdecydowana większość doradców w poradniach to kobiety (ponad 90%). Jedynie niewielki odsetek osób tam zatrudnionych to ludzie bardzo młodzi – przed 30 rokiem życia. (Dane pochodzą z 1999r.)
Podstawową metodą pracy stosowaną w poradniach psychologiczno-pedagogicznych są testy psychologiczne.
Przy rozwiązywaniu problemów, z którymi najczęściej zgłaszają się uczniowie do poradni psychologiczno-pedagogicznych, wykorzystuje się testy badające sprawność intelektualną, testy badające osobowość, zainteresowania, uzdolnienia specjalne i testy pedagogiczne.
Poradnie psychologiczno-pedagogiczne wyposażone są w materiały zawierające informację szkolną i zawodową.


PORADNICTWO ZAWODOWE W SŁUŻBACH ZATRUDNIENIA

 Do podstawowych obowiązujących aktów prawnych w zakresie poradnictwa zawodowego w służbach zatrudnienia należą:

  • ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z dnia 20 kwietnia 2004 r.
  • rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 lutego 2000r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia pośrednictwa pracy, poradnictwa zawodowego i organizowania szkoleń bezrobotnych, tworzenia zaplecza metodycznego dla potrzeb informacji zawodowej i poradnictwa zawodowego oraz organizowania i finansowania klubów pracy,
  • ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z 27 sierpnia 1997r.,
  • rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 21 lutego 2000r. w sprawie organizacji, szczegółowych zasad i zakresu działania Krajowego Urzędu Pracy.
  • Organizacja i funkcjonowanie usług poradnictwa zawodowego w urzędach pracy:

Doradcą zawodowym w urzędach pracy może być osoba posiadająca ukończone studia wyższe, przy czym preferowane są studia kierunkowe: psychologiczne, pedagogiczne lub socjologiczne. Ponad 40% doradców zawodowych posiada wykształcenie pedagogiczne, około 16% socjologiczne, ponad 15% psychologiczne a około 25% inne wyższe. (Dane na 1999r.)

Doradcy zawodowi zatrudnieni w urzędach pracy dysponują następującymi zbiorami informacji zawodowej:

  •  “Klasyfikacja zawodów i specjalności” opracowana na podstawie Międzynarodowego Standardu Klasyfikacji Zawodów ISCO-88, przyjętego na XIV Międzynarodowej Konferencji Statystyków Pracy w Genewie w 1987 r. Oraz jego nowej edycji z 1994 r., tzw. ISCO-88 (COM), dostosowanej do potrzeb Unii Europejskiej. Struktura klasyfikacji oparta jest na systemie pojęć, z których najważniejsze to: zawód, specjalność, umiejętności oraz kwalifikacje zawodowe.    
  • komplet 301 teczek informacji o zawodach nowo powstałych oraz zawodach, na które istnieje zapotrzebowanie pracodawców,
  • zestaw ulotek o 301 zawodach opisanych w teczkach,
  • zestaw 119 filmów o zawodach na kasetach video,
  • wielotomowa publikacja “Przewodnik po zawodach” zawierająca charakterystyki 546 zawodów,
  • inne zbiory informacji i materiałów pisanych – katalogi, informatory, przewodniki i czasopisma zawierające informacje o zawodach, rynku pracy, jednostkach edukacyjnych, itp.

Kolejnym narzędziem pracy doradcy zawodowego jest program komputerowy “Doradca 2000”. Program ten dostarcza w szybki sposób szeroko rozumianej informacji zawodowej, wspomaga proces indywidualnej oceny klienta i ułatwia mu nabywanie umiejętności poruszania się na rynku pracy. Zapisany na płycie CD-ROM program obejmuje cztery moduły: Klient, Zawody, Edukacja i Nawigator.
W urzędach pracy podstawową metodą pracy doradców zawodowych jest rozmowa doradcza, w trakcie której analizuje się sytuację klienta, jego oczekiwania oraz zainteresowania i uzdolnienia związane z pracą. Rozmowa kończy się ustaleniem planu działań realizowanych następnie przez klienta.
Aby określić zainteresowania klienta doradcy zawodowi posługują się dwoma narzędziami: Zestawem do Samobadania (ZdS) i Kwestionariuszem Preferencji Zawodowych (KPZ) Hollanda.
Zestaw do Samobadania ma formę autotestu. Pozwala on na ustalenie zawodów zgodnych z zainteresowaniami i predyspozycjami klientów.
Przeszkoleni doradcy mogą prowadzić grupowe poradnictwo wykorzystując dwie metody: Metodę Edukacyjną i Kursy Inspiracji.
Metoda Edukacyjna traktuje jednostkę podmiotowo i mobilizuje ją do ponoszenia odpowiedzialności za podejmowane wybory. Doradca towarzyszy osobie bezrobotnej w jej poszukiwaniach, pomaga zdefiniować priorytety i podjąć decyzję zawodową. Podejście to aktywizuje klientów poprzez stworzenie wewnętrznej motywacji do samodzielnego działania na rynku pracy.
Kursy Inspiracji są propozycją pomocy adresowanej przede wszystkim do osób długotrwale bezrobotnych lub zagrożonych bezrobociem. Celem kursu jest zainspirowanie uczestników do aktywnego poszukiwania pracy.

Narodowe Centrum Zasobów Poradnictwa Zawodowego:

Narodowe Centrum Zasobów Poradnictwa w Polsce utworzone zostało na mocy porozumienia pomiędzy Krajowym Urzędem Pracy a Ministerstwem Edukacji Narodowej zawartym w dniu 6 lipca 1999r.
Podstawową funkcją Narodowego Centrum Zasobów Poradnictwa Zawodowego (NCZPZ) jest wspieranie mobilności edukacyjnej i zawodowej obywateli oraz zapewnienie wszystkim obywatelom Europy takich samych możliwości dostępu do informacji nt. kształcenia i szkolenia w swoim i w innych krajach Europy.
Z powyższej funkcji wynikają następujące zadania:

  • gromadzenie, wytwarzanie i rozpowszechnianie informacji na temat możliwości kształcenia, w tym szkolenia zawodowego w Polsce w celu zaspokojenia potrzeb informacyjnych obywateli Polski i innych krajów europejskich,
  • gromadzenie i rozpowszechnianie informacji na temat możliwości edukacyjnych w innych państwach europejskich w celu zaspokajania potrzeb użytkowników krajowych,
  • inicjowanie, promowanie i rozwijanie współpracy między organizacjami prowadzącymi poradnictwo zawodowe w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w zakresie objętym celami działania NCZPZ,
  • ewidencjonowanie potrzeb informacyjnych zgłaszanych przez partnerów NCZPZ i klientów oraz sporządzanie rocznych raportów merytorycznych i finansowych,
  • udział w rozwoju europejskiej sieci NCZPZ,
  • doskonalenie kadr doradców zawodowych,
  • działalność wydawniczo-popularyzatorska.

Za realizację powyższych zadań odpowiedzialne są dwa zespoły specjalistów – pracowników Krajowego Urzędu Pracy i Ministerstwa Edukacji Narodowej zajmujących się sprawami informacji i poradnictwa zawodowego w zakresie kompetencji tych urzędów.
Zespoły te ulokowane są:

  • po stronie resortu pracy – w Centrum Metodycznym Informacji i Poradnictwa Zawodowego Krajowego Urzędu Pracy,
  • po stronie Ministerstwa Edukacji Narodowej – w Krajowym Ośrodku Wspierania Edukacji Zawodowej.

Narodowe Centrum Zasobów Poradnictwa realizuje swoje zadania w ścisłej współpracy dwu resortów - edukacji i pracy oraz innych partnerów reprezentowanych w Komitecie Sterującym Narodowego Centrum Zasobów Poradnictwa Zawodowego.

 

W 52 Centrach Informacji i Planowania Kariery Zawodowej usytuowanych na terenie całego kraju można uzyskać pomoc doradcy zawodowego, wziąć udział w zajęciach warsztatowych dotyczących planowania kariery zawodowej oraz poddać się badaniom psychologicznym umożliwiającym określenie predyspozycji zawodowych.
Każde Centrum to wyspecjalizowana placówka wojewódzkiego urzędu pracy, która gromadzi i udostępnia informacje o zawodach, rynku pracy, możliwościach zdobywania kwalifikacji zawodowych oraz pomaga klientom w podejmowaniu decyzji zawodowych.
Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej pomaga:
- określić własne oczekiwania zawodowe,
- ocenić zainteresowania i uzdolnienia zawodowe,
- wybrać ścieżkę edukacyjną,
- dokonać analizy rynku pracy pod kątem własnych preferencji zawodowych,
- opracować indywidualny plan działania,
- poznać metody i techniki poszukiwania pracy,
- napisać życiorys oraz list motywacyjny,
- przygotować się do rozmowy z pracodawcą,
- pracodawcom – w doborze pracowników na stanowiska wymagające szczególnych predyspozycji psychofizycznych.

 

 

JAK ZOSTAĆ WYKWALIFIKOWANYM DORADCĄ ZAWODOWYM

 

Charakter pracy doradcy zawodowego zatrudnionego w służbach zatrudnienia, poradniach psychologiczno-pedagogicznych czy innych jednostkach powiązanych z doradztwem zawodowym  wymaga interdyscyplinarnej wiedzy i umiejętności. Od 1997r. istnieje możliwość zdobywania wykształcenia w zakresie poradnictwa zawodowego na poziomie akademickim. Modułowe programy kształcenia doradców zawodowych dotyczą czterech poziomów:

  • 3-letni licencjat w zakresie doradztwa zawodowego, po ukończeniu którego absolwent jest licencjonowanym doradcą zawodowym i może podjąć uzupełniające studia magisterskie w zakresie specjalności psychologia doradztwa zawodowego,
  • 5-letnie studia magisterskie na kierunku psychologia, specjalność psychologia doradztwa zawodowego,
  • roczne studia podyplomowe w zakresie doradztwa zawodowego, przeznaczone dla absolwentów studiów psychologicznych,
  • 2-letnie studia podyplomowe w zakresie doradztwa zawodowego dla osób z wykształceniem wyższym nie psychologicznym.

W ramach studiów psychologicznych istnieją różne specjalności, dające możliwość pracy w przyszłości w charakterze doradcy zawodowego. Istnieje jednak ich duża dowolność i różnorodność w zależności od programu nauczania danej uczelni wyższej. Poniżej przedstawiono przykładowe specjalności w zakresie doradztwa zawodowego na wybranych uczelniach wyższych w Polsce:

    • SWPS, Specjalność: Psychologia organizacji i pracy, Kierunek studiów: Psychologia społeczna, studia magisterskie,
    • UŁ, Specjalność: Psychologia doradztwa zawodowego i pracy, Kierunek studiów: Psychologia doradztwa zawodowego i organizacji, studia magisterskie,

Wprawdzie istnieją kierunki studiów tj. np. zarządzanie zasobami ludzkimi, które w swoim zakresie tematycznym dają możliwość przybliżenia problematyki doradztwa zawodowego, tworząc tym samym furtkę do dalszego kształcenia w tym kierunku, jednak podstawę stanowią tu wyżej wspomniane moduły jak psychologia, socjologia czy pedagogika. Jednakże i w tym zakresie wpisane są pewne ograniczenia chociażby takie jak możliwość opiniowania o przydatności klienta do danego zawodu w postaci orzecznictwa, które wpisane jest na stałe w kierunki o profilu psychologicznym. W Polsce jedynie zawód psychologa daje podstawy prawne i etyczne, aby móc takie opinie kształtować. Stąd też studia na tym kierunku trwają lat 5 i są studiami magisterskimi. Niemniej jednak ukończenie studiów o profilu socjologicznym czy pedagogicznym przekłada się w tym przypadku na dowolność, w przyszłości,  takich działań zawodowych jak min.: prowadzenie selekcji i rekrutacji kandydatów do pracy, analiza CV, prowadzenie warsztatów i szkoleń tematycznych czy badań naukowych.

Ponieważ w Polsce ukończenie studiów wyższych jest jedyną możliwością uzyskania zawodu doradcy zawodowego i nie ma podobnych kursów państwowych czy niepaństwowych, aby taki tytuł zdobyć, jak np. kursy policealne czy zawodowe dla innych specjalności (nie można np. zostać technikiem doradztwa zawodowego) dlatego też jest to warunek obligatoryjny. Z drugiej strony osoby, które ukończyły studia wyższe o kierunku innym niż psychologia mogą, w ramach studiów podyplomowych, zdobyć tytuł doradcy zawodowego.

Z drugiej strony wszyscy przyszli doradcy zawodowi, po ukończeniu studiów, jak i ci już pracujący w zawodzi, a chcący się dalej dokształcać czy poszerzać swoje kompetencje, mogą wybierać spośród szerokiego wachlarza wszelakich szkoleń, kursów specjalistycznych, warsztatów etc. Istnieje ogromny wybór instytucji prowadzących takie działania, część z nich została wymieniona poniżej:

 

 

Krajowy Ośrodek Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej
KRAJOWY  OŚRODEK  WSPIERANIA  EDUKACJI  ZAWODOWEJ  i  USTAWICZNEJ jest centralną, publiczną placówką doskonalenia nauczycieli o ogólnopolskim zasięgu działania. Organem prowadzącym Ośrodek jest Minister Edukacji i Nauki. KOWEZiU inspiruje, przygotowuje i koordynuje zadania w zakresie kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli kształcenia zawodowego oraz nauczycieli szkół dla dorosłych. W KOWEZiU są opracowywane i realizowane przedsięwzięcia edukacyjne związane z kolejnymi etapami przemian edukacyjnych w Polsce. Ośrodek współpracuje z innymi centralnymi placówkami edukacyjnymi oraz instytucjami rządowymi i organizacjami pozarządowymi w kraju i za granicą. Zajmuje się także gromadzeniem, przetwarzaniem i rozpowszechnianiem informacji pedagogicznej z zakresu kształcenia zawodowego.


Biuro Obsługi Inicjatyw Europejskich

Firma oferuje min. usługi szkoleniowo - doradcze oraz pomoc w przygotowaniu i zarządzaniu projektami europejskimi świadczymy dla instytucji szkoleniowych i edukacyjnych, agencji zatrudnienia, samorządów i Publicznych Służb Zatrudnienia oraz przedsiębiorstw, prowadząc szkolenia zawodowe, miękkie takie jak komunikacja czy negocjacje oraz poradnictwo zawodowe.

Polsko-Amerykańskie Centrum Zarządzania

Firma oferuje nowoczesne programy szkoleń dla menedżerów, w których korzysta z doświadczeń programu Executive MBA, w tym także jedno semestralny program szkoleniowy całkowicie przez Internet. Prowadzi także unikalne w skali kraju Podyplomowe Studium Nauczania na Odległość, jak również jest gotowa zrealizować każdy program szkoleniowy z dziedziny szeroko rozumianego zarządzania, włączając tak niekonwencjonalne treningi, jak warsztaty teatralne i plastyczne dla menedżerów, czy też zaawansowany Team Building Outdoor Training z udziałem alpinistów

Instytut Rozwoju Kariery
Instytut Rozwoju Kariery jest organizacją non-profit, profesjonalnym partnerem do realizacji przedsięwzięć i programów rozwoju zasobów ludzkich: Phare, EQUAL, Europejskiego Funduszu Społecznego, Leonardo da Vinci i innych. Instytut realizuje projekty w zakresie:

1.       Rozwoju potencjału ludzkiego.

2.       Racjonalizacji procesu wyboru zawodu.

3.       Promocji standardów Unii Europejskiej dotyczących pracy, zawodu i kompetencji.

4.       Upowszechniania dorobku w dziedzinie doradztwa zawodowego i personalnego.

5.       Promowania skutecznych metod pośrednictwa pracy, doradztwa zawodowego i personalnego.

6.       Wspierania rozwoju biur karier w szkołach gimnazjalnych, ponadgimnazjalnych i wyższych.

7.       Aktywizacji zawodowej osób bezrobotnych.

8.       Wdrażania innowacyjnych metod i narzędzi polityki rynku pracy.